Zadania maturalneczerwiec 2023
Cały arkusz CKE · poziom rozszerzony

Matura z chemii, czerwiec 2023

35 zadań60 pktFormuła 2023

Wszystkie zadania z tego arkusza, treść dokładnie jak u CKE. Pod każdym zadaniem rozwiń „Odpowiedź i zasady oceniania”, żeby sprawdzić rozwiązanie.

Zadanie 1. 2 pkt

Informacja do zadań 1.–2.

Dwa pierwiastki oznaczone literami X i E należą do tego samego okresu. Wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma w zewnętrznej powłoce cztery elektrony sparowane i dwa niesparowane

• stan energetyczny niesparowanych elektronów atomu pierwiastka X opisują główna liczba kwantowa n = 4 i poboczna liczba kwantowa l = 1

• w atomie pierwiastka E liczba elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, jest taka sama jak w atomie pierwiastka X, jednak są one rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej liczby kwantowej n.

Wpisz do tabeli symbole chemiczne pierwiastków X i E, numer grupy i symbol bloku konfiguracyjnego, do których należy każdy z pierwiastków.

Symbol pierwiastkaNumer grupySymbol bloku konfiguracyjnego
pierwiastek X
pierwiastek E
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności symboli pierwiastków X i E oraz dla każdego z nich: numeru grupy i symbolu bloku konfiguracyjnego.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka, numeru grupy i symbolu bloku konfiguracyjnego dla pierwiastka X albo E. ALBO

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków i numerów grup albo symboli pierwiastków i symboli bloków konfiguracyjnych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Symbol pierwiastkaNumer grupySymbol bloku konfiguracyjnego
pierwiastek XSe LUB selen16 ALBO XVI ALBO szesnastap
pierwiastek ECr LUB chrom6 ALBO VI ALBO szóstad
11

Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).

Zadanie 2. 2 pkt

Informacja do zadań 1.–2.

Dwa pierwiastki oznaczone literami X i E należą do tego samego okresu. Wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma w zewnętrznej powłoce cztery elektrony sparowane i dwa niesparowane

• stan energetyczny niesparowanych elektronów atomu pierwiastka X opisują główna liczba kwantowa n = 4 i poboczna liczba kwantowa l = 1

• w atomie pierwiastka E liczba elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, jest taka sama jak w atomie pierwiastka X, jednak są one rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej liczby kwantowej n.

Pierwiastki X i E mogą przyjmować w związkach chemicznych różne stopnie utlenienia.

Zadanie 2.1. (1 pkt)

Napisz najwyższy i najniższy stopień utlenienia, jaki może przyjmować pierwiastek X w związkach chemicznych.

Najwyższy stopień utlenienia:

Najniższy stopień utlenienia:

Zadanie 2.2. (1 pkt)

Przeprowadzono doświadczenie, którego wynik przedstawiono w tabeli. Znakiem + oznaczono te układy, w których zaobserwowano objawy reakcji.

NaOH (aq)HCl (aq)H2O
Tlenek I++
Tlenek II++
Tlenek III+

Napisz wzory trzech różnych tlenków pierwiastka E, spełniających podane warunki.

Tlenek I: … Tlenek II: … Tlenek III: …

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 2.1. (1 pkt)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie najwyższego i najniższego stopnia utlenienia selenu w związkach chemicznych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Najwyższy stopień utlenienia: (+)VI

Najniższy stopień utlenienia: –II

Zadanie 2.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 4) opisuje typowe właściwości chemiczne 4) wskazuje na związek między tlenków pierwiastków […] Cr, […] w tym właściwościami substancji a ich budową zachowanie wobec wody, kwasów i zasad chemiczną. […].Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 4) opisuje typowe właściwości chemiczne 4) wskazuje na związek między tlenków pierwiastków […] Cr, […] w tym właściwościami substancji a ich budową zachowanie wobec wody, kwasów i zasad chemiczną. […].

VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: 1) stosuje pojęcia: stopień utlenienia […].

1 pkt – poprawne napisanie wzorów trzech tlenków chromu spełniających podane warunki.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Tlenek I: Cr2O3 Tlenek II: CrO3 Tlenek III: CrO

Zadanie 3. 1 pkt

Przebieg reakcji jądrowych można przedstawić w postaci zapisu skróconego. Na pierwszym miejscu podaje się symbol jądra bombardowanego, następnie w nawiasie – kolejno – symbole cząstki bombardującej i lekkiej cząstki emitowanej, a na końcu – symbol jądra produktu.

Pewien izotop kobaltu można otrzymać w przemianach jądrowych, których sumaryczny przebieg przedstawiono na poniższym schemacie. Symbol e oznacza elektron.

5 68Fe (2x, e) 27YCo 25 68Fe (2x, e) 27YCo 2

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010

oraz L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje, Warszawa 2016.

Napisz równanie przemiany jądrowej, która przebiega według powyższego schematu. Uzupełnij wszystkie pola odpowiednimi symbolami i wartościami liczbowymi.

1 + + 21 + + 2
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania przemiany jądrowej przedstawionej w postaci zapisu skróconego.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
58 1 60 0 Fe + 2 n Co + e 26 0 27 -158 1 60 0 Fe + 2 n Co + e 26 0 27 -1

Zadanie 4. 1 pkt

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

1) Tlen i siarka tworzą wodorki typu H2E. Energia oddziaływań pomiędzy cząsteczkami

wody jest (większa / mniejsza) niż energia odziaływań pomiędzy cząsteczkami

siarkowodoru.

2) Woda w postaci lodu tworzy kryształ (molekularny / kowalencyjny).

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania wiedzy do rozwiązywania problemów. międzycząsteczkowe. Zdający: Zdający: 6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju 1) opisuje właściwości substancji […]; wiązania […] na właściwości fizyczne 4) wskazuje na związek między substancji nieorganicznych […], wskazuje te właściwościami substancji a ich budową cząsteczki […], które są polarne oraz te, chemiczną. które są niepolarne;Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania wiedzy do rozwiązywania problemów. międzycząsteczkowe. Zdający: Zdający: 6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju 1) opisuje właściwości substancji […]; wiązania […] na właściwości fizyczne 4) wskazuje na związek między substancji nieorganicznych […], wskazuje te właściwościami substancji a ich budową cząsteczki […], które są polarne oraz te, chemiczną. które są niepolarne;

7) porównuje właściwości fizyczne substancji tworzących kryształy […].

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1) Tlen i siarka tworzą wodorki typu H2E. Energia oddziaływań pomiędzy cząsteczkami wody jest (większa / mniejsza) niż energia odziaływań pomiędzy cząsteczkami siarkowodoru. 2) Woda w postaci lodu tworzy kryształ (molekularny / kowalencyjny).

Zadanie 5. 1 pkt

Informacja do zadań 5.–6.

W roztworze alkoholowo-wodnym zawierającym bromometan oraz wodorotlenek sodu przebiega reakcja opisana równaniem:

CH3Br + OH− → CH3OH + Br−

Zależność szybkości tej reakcji od stężeń reagentów przedstawia równanie kinetyczne:

v= k·cCH3Br ∙ cOH−

W temperaturze 55 °C wartośćk jest równa 2,14 · 10−2 dm3· mol−1 · s−1.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Opisaną reakcję otrzymywania metanolu prowadzono w jednakowej temperaturze w dwóch roztworach (I i II) o równej początkowej liczbie moli jonów OH– i bromometanu. Wskutek użycia większej ilości rozpuszczalnika objętość roztworu II była dwukrotnie większa. Trzej uczniowie – oznaczeni jako A, B i C – sformułowali wnioski dotyczące wpływu różnicy objętości roztworów na początkową szybkość reakcji. Wnioski poszczególnych uczniów zapisano w tabeli.

UczeńWniosek
APoczątkowa szybkość reakcji w roztworze I jest dwukrotnie większa od początkowej szybkości reakcji w roztworze II.
BPoczątkowa szybkość reakcji w roztworze I jest czterokrotnie większa od początkowej szybkości reakcji w roztworze II.
CPoczątkowa szybkość reakcji w roztworze I jest taka sama jak początkowa szybkość reakcji w roztworze II.

Rozstrzygnij, który uczeń (A, B czy C) sformułował poprawny wniosek. Odpowiedź uzasadnij.

Poprawny wniosek sformułował uczeń

Uzasadnienie:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie zawierające porównanie wartości stężeń substratów w roztworach I i II.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Poprawny wniosek sformułował uczeń: B Przykładowe uzasadnienia:

• W równaniu kinetycznym występuje iloczyn stężeń molowych jonów OH– i cząsteczek CH3Br, a każde z nich w roztworze I jest dwukrotnie większe niż w roztworze II.

• Gdy oba stężenia (jonów OH– i cząsteczek CH3Br) są dwa razy większe, to ich iloczyn jest cztery razy większy.

• v1= k· cCH3Br ∙ cOH−

v2=k· 21cCH3Br ∙ 21cOH− = 41v1 ⇒ v1=4v2v2=k· 21cCH3Br ∙ 21cOH− = 41v1 ⇒ v1=4v2

Zadanie 6. 2 pkt

Informacja do zadań 5.–6.

W roztworze alkoholowo-wodnym zawierającym bromometan oraz wodorotlenek sodu przebiega reakcja opisana równaniem:

CH3Br + OH− → CH3OH + Br−

Zależność szybkości tej reakcji od stężeń reagentów przedstawia równanie kinetyczne:

v= k·cCH3Br ∙ cOH−

W temperaturze 55 °C wartośćk jest równa 2,14 · 10−2 dm3· mol−1 · s−1.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Reakcję CH3Br z NaOH prowadzono w temperaturze 55 °C. Po pewnym czasie stężenie

jonów OH− – wskutek przebiegu reakcji chemicznej – zmalało z 0,060 mol · dm 3do wartości 0,050 mol · dm−3, a szybkość reakcji wynosiła 1,07 · 10−5 mol · dm−3· s−1.

Oblicz początkowe stężenie molowe bromometanu.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie I. Atomy, cząsteczki i stechiometria informacji. Zdający: chemiczna. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 6) wykonuje obliczenia […] dotyczące: liczby z różnorodnych źródeł […]. moli po zmieszaniu substratów w stosunku wiedzy do rozwiązywania problemów. IV. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 2) przewiduje wpływ: stężenia […] informacje do rozwiązywania problemów substratów […] na szybkość reakcji […].Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie I. Atomy, cząsteczki i stechiometria informacji. Zdający: chemiczna. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 6) wykonuje obliczenia […] dotyczące: liczby z różnorodnych źródeł […]. moli po zmieszaniu substratów w stosunku wiedzy do rozwiązywania problemów. IV. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 2) przewiduje wpływ: stężenia […] informacje do rozwiązywania problemów substratów […] na szybkość reakcji […].

stechiometrycznym i niestechiometrycznym.

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

chemicznych […]; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia bromometanu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości stężenia molowego bromometanu w mol·dm–3.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia bromometanu, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB

• podanie wyniku liczbowego w innej jednostce niż mol·dm–3 lub bez jednostki,

ALBO

1 pkt – obliczenie stężenia bromometanu odpowiadającego stężeniu jonów OH–równemu 0,05 mol·dm–3.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

Sposób 1.

c0, mol·dm–3 Δc, mol·dm–3 ck, mol·dm–3

CH3Br x –0,01 x – 0,01 OH– 0,06 –0,01 0,05 v=k·cCH3Br ∙cOH− v= 1,07·10–5 mol·dm–3·s–1 x = 0,020CH3Br x –0,01 x – 0,01 OH– 0,06 –0,01 0,05 v=k·cCH3Br ∙cOH− v= 1,07·10–5 mol·dm–3·s–1 x = 0,020

v= 2,14·10–2 dm3·mol–1 ·s–1 · (x – 0,01) mol·dm–3· 0,05 mol·dm–3

Początkowe stężenie bromometanu wynosiło 0,020 mol·dm–3

Sposób 2.

v=k·cCH3Br ∙cOH− v 1,07 · 10–5 x = x = ⇒ x = 0,010 k · cOH− 2,14 · 10–2 · 0,05 cCH3Br = x + 0,010 = 0,020v=k·cCH3Br ∙cOH− v 1,07 · 10–5 x = x = ⇒ x = 0,010 k · cOH− 2,14 · 10–2 · 0,05 cCH3Br = x + 0,010 = 0,020

Początkowe stężenie bromometanu wynosiło 0,020 mol·dm–3

Zadanie 7. 1 pkt

Informacja do zadań 7.–9.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol · dm−3.

Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie procesu decydującego o odczynie roztworu fenolanu sodu. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.

kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + + ⇄kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + + ⇄
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu procesu decydującego o odczynie roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + + ⇄ H2O C6H5O– OH– C6H5OHkwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2 + + ⇄ H2O C6H5O– OH– C6H5OH

Zadanie 8. 1 pkt

Informacja do zadań 7.–9.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol · dm−3.

Uporządkuj wymienione roztwory według wzrastającego pH. Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w wolne pola wzory substancji znajdujących się w roztworach.

KMnO4 wzrost pH roztworuKMnO4 wzrost pH roztworu
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: Zdający: 3) interpretuje wartości […] pH […]; 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia 8) uzasadnia przyczynę kwasowego przebieg procesów chemicznych; odczynu wodnych roztworów, […] 4) wskazuje na związek między zasadowego odczynu wodnych roztworów właściwościami substancji a ich budową niektórych wodorotlenków (zasad) […] oraz chemiczną; odczynu niektórych wodnych roztworów soli 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne zgodnie z teorią Brønsteda–Lowry’ego; informacje do rozwiązywania problemów pisze odpowiednie równania reakcji.Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: Zdający: 3) interpretuje wartości […] pH […]; 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia 8) uzasadnia przyczynę kwasowego przebieg procesów chemicznych; odczynu wodnych roztworów, […] 4) wskazuje na związek między zasadowego odczynu wodnych roztworów właściwościami substancji a ich budową niektórych wodorotlenków (zasad) […] oraz chemiczną; odczynu niektórych wodnych roztworów soli 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne zgodnie z teorią Brønsteda–Lowry’ego; informacje do rozwiązywania problemów pisze odpowiednie równania reakcji.

chemicznych […].

XIV. Hydroksylowe pochodne węglowodorów − alkohole i fenole. 8) […] formułuje wniosek dotyczący kwasowego charakteru fenolu […].

1 pkt – poprawne porównanie pH roztworów i napisanie wzorów trzech substancji w poprawnej kolejności.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
FeCl3 KMnO4 C6H5ONa Ba(OH)2 wzrost pH roztworuFeCl3 KMnO4 C6H5ONa Ba(OH)2 wzrost pH roztworu

Zadanie 9. 3 pkt

Informacja do zadań 7.–9.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol · dm−3.

Roztwory z probówek 1.–4. posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia. Do jednej z probówek wprowadzono tlenek węgla(IV), a do pozostałych dodano pojedynczo odczynniki: NaOH (aq), Na2SO3 (aq) oraz HCl (aq). Każdego z roztworów użyto jeden raz. Po wymieszaniu zawartości probówek w każdej z nich zaobserwowano zmętnienie lub wytrącenie osadu.

Zadanie 9.1. (1 pkt)

Ustal, do której probówki został wprowadzony tlenek węgla(IV), a do których – wodne roztwory: NaOH oraz HCl. Uzupełnij poniższe schematy.

Probówka 1. Probówka 2. Probówka 3. Probówka 4. …………… Na2SO3 (aq) …………… …………… Ba(OH)2 (aq) KMnO4 (aq) C6H5ONa (aq) FeCl3 (aq)Probówka 1. Probówka 2. Probówka 3. Probówka 4. …………… Na2SO3 (aq) …………… …………… Ba(OH)2 (aq) KMnO4 (aq) C6H5ONa (aq) FeCl3 (aq)

Zadanie 9.2. (1 pkt)

Wpisz do tabeli wzory substancji, których powstanie w probówkach 1., 3. oraz 4. odpowiadało za opisany objaw reakcji.

Probówka1.3.4.
Wzór substancji

Zadanie 9.3. (1 pkt)

W probówce 2., po zmieszaniu reagentów, zachodzi proces utleniania-redukcji. Utleniacz i reduktor reagują ze sobą w stosunku molowym 2: 3, a trzecim substratem reakcji jest woda.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie tej reakcji.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 9.1. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. VII. Systematyka związków Zdający: nieorganicznych. Zdający: 2) projektuje i przeprowadza doświadczenia 7) projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne […], formułuje obserwacje, pozwalające otrzymać różnymi metodami: wnioski oraz wyjaśnienia. wodorotlenki, kwasy i sole; piszeWymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. VII. Systematyka związków Zdający: nieorganicznych. Zdający: 2) projektuje i przeprowadza doświadczenia 7) projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne […], formułuje obserwacje, pozwalające otrzymać różnymi metodami: wnioski oraz wyjaśnienia. wodorotlenki, kwasy i sole; pisze

odpowiednie równania reakcji.

1 pkt – poprawny wybór substancji i poprawne uzupełnienie schematów wzorami substancji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Probówka 1. Probówka 2. Probówka 3. Probówka 4. CO2 (g) Na2SO3 (aq) HCl (aq) NaOH (aq) …………… Ba(OH)2 (aq) KMnO4 (aq) C6H5ONa (aq) FeCl3 (aq)Probówka 1. Probówka 2. Probówka 3. Probówka 4. CO2 (g) Na2SO3 (aq) HCl (aq) NaOH (aq) …………… Ba(OH)2 (aq) KMnO4 (aq) C6H5ONa (aq) FeCl3 (aq)

Uwaga: Dopuszcza się wpisanie poprawnych nazw zamiast wzorów związków chemicznych. Określenie stanu skupienia wprowadzanych odczynników nie jest wymagane.

Zadanie 9.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: Zdający: 2) projektuje i przeprowadza doświadczenia 9) pisze równania reakcji: […] wytrącania chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej osadów […] w formie jonowej […] formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz skróconej.Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: Zdający: 2) projektuje i przeprowadza doświadczenia 9) pisze równania reakcji: […] wytrącania chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej osadów […] w formie jonowej […] formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz skróconej.

wyjaśnienia.

1 pkt – poprawny wybór substancji, które spowodowały opisane objawy reakcji we wskazanych probówkach i poprawne napisanie wzorów trzech substancji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Probówka1.3.4.
Wzór substancjiBaCO3C6H5OHFe(OH)3 LUB FeO(OH) LUB Fe2O3∙ nH2O LUB Fe2O3(H2O)n

Zadanie 9.3. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. X. Metale, niemetale i ich związki. Zdający: Zdający: 6) przewiduje produkty redukcji jonów 2) projektuje i przeprowadza manganianowych(VII) w zależności od doświadczenia chemiczne […], formułuje środowiska […].Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe III. Opanowanie czynności praktycznych. X. Metale, niemetale i ich związki. Zdający: Zdający: 6) przewiduje produkty redukcji jonów 2) projektuje i przeprowadza manganianowych(VII) w zależności od doświadczenia chemiczne […], formułuje środowiska […].

obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia.

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji zachodzącej w probówce 2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

2MnO4– + 3SO32– + H2O → 2MnO2 + 3SO42– + 2OH–

Zadanie 10. 1 pkt

Informacja do zadań 10.–12.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany, w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny. Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji otrzymywania tetraoksokrzemianu(IV) sodu opisaną metodą. Oblicz stosunek masowy substratów.

Równanie reakcji:

Stosunek masowy:

m(SiO2)

m(NaOH)

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie I. Atom, cząsteczki i stechiometria chemiczna. i tworzenie informacji. Zdający: Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 5) dokonuje interpretacji jakościowej z różnorodnych źródeł […]. i ilościowej równania reakcji w ujęciu […] wiedzy do rozwiązywania problemów. VII. Systematyka związków nieorganicznych. Zdający: Zdający: 1) opisuje właściwości substancji 4) opisuje typowe właściwości chemiczne i wyjaśnia przebieg procesów tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od chemicznych. 1 do 20 […] w tym zachowanie wobec […]Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie I. Atom, cząsteczki i stechiometria chemiczna. i tworzenie informacji. Zdający: Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 5) dokonuje interpretacji jakościowej z różnorodnych źródeł […]. i ilościowej równania reakcji w ujęciu […] wiedzy do rozwiązywania problemów. VII. Systematyka związków nieorganicznych. Zdający: Zdający: 1) opisuje właściwości substancji 4) opisuje typowe właściwości chemiczne i wyjaśnia przebieg procesów tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od chemicznych. 1 do 20 […] w tym zachowanie wobec […]

masowym […].

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

zasad; pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej […].

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji we właściwej formie i poprawne obliczenie stosunku masowego tlenku krzemu(IV) do wodorotlenku sodu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Równanie reakcji: 4NaOH + SiO2 →(T) Na4SiO4 + 2H2O

Stosunek masowy:

m(SiO2) 60 30 15 6 3

= = = = = (= 0,375)

m(NaOH) 160 80 40 16 8

Zadanie 11. 1 pkt

Informacja do zadań 10.–12.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany, w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny. Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz wzór sumaryczny tego wodoroanionu kwasu tetraoksokrzemowego(IV), który zbudowany jest z siedmiu atomów.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie I. Atom, cząsteczki i stechiometria informacji. Zdający: chemiczna. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 4) ustala wzór […] rzeczywisty […] na z różnorodnych źródeł […]. podstawie jego składu […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania wiedzy do rozwiązywania problemów. międzycząsteczkowe. Zdający: Zdający: 2) pisze wzory elektronowe typowych […] 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje jonów złożonych, z uwzględnieniem do rozwiązywania problemów chemicznych wiązań koordynacyjnych.Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie I. Atom, cząsteczki i stechiometria informacji. Zdający: chemiczna. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 4) ustala wzór […] rzeczywisty […] na z różnorodnych źródeł […]. podstawie jego składu […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania wiedzy do rozwiązywania problemów. międzycząsteczkowe. Zdający: Zdający: 2) pisze wzory elektronowe typowych […] 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje jonów złożonych, z uwzględnieniem do rozwiązywania problemów chemicznych wiązań koordynacyjnych.

[…].

1 pkt – poprawne napisanie wzoru opisanego wodoroanionu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

H2SiO42–

Zadanie 12. 1 pkt

Informacja do zadań 10.–12.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany, w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny. Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Narysuj elektronowy wzór kreskowy kwasu tetraoksokrzemowego(IV). Określ typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu krzemu w cząsteczce tego kwasu.

Elektronowy wzór kreskowy:

Typ hybrydyzacji:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 1) określa rodzaj wiązania, […] z różnorodnych źródeł […]. kowalencyjne (atomowe) spolaryzowane, Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 1) określa rodzaj wiązania, […] z różnorodnych źródeł […]. kowalencyjne (atomowe) spolaryzowane, Zdający:

[…] na podstawie elektroujemności oraz

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

liczby elektronów walencyjnych atomów

wiedzy do rozwiązywania problemów.

łączących się pierwiastków; 2) pisze wzory elektronowe […];

4) wskazuje na związek między

4) rozpoznaje typ hybrydyzacji […].

właściwościami […] a budową chemiczną.

1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego, ewentualnie z poprawnym zaznaczeniem polaryzacji wiązań) z uwzględnieniem wolnych par elektronowych atomów tlenu oraz poprawne określenie typu hybrydyzacji atomu krzemu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Elektronowy wzór kreskowy:

H H H H O O H H O H O O Si O O Si Si O H H O O O O H H H lub lubH H H H O O H H O H O O Si O O Si Si O H H O O O O H H H lub lub

Typ hybrydyzacji: sp3

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.

Zadanie 13. 2 pkt

W celu określenia zawartości tlenku kobaltu(II) w mieszaninie zawierającej tylko CoO i Co3O4 próbkę tej mieszaniny o masie 100 g poddano prażeniu. Podczas tego procesu zaszły reakcje chemiczne:

2CoO + C →T 2Co + CO2

Co3O4 + 2C →T 3Co + 2CO2

W wyniku zachodzących reakcji otrzymano 75,0 g metalicznego kobaltu.

Oblicz w procentach masowych zawartość tlenku kobaltu(II) w wyjściowej mieszaninie. Przyjmij, że obie reakcje przebiegły z wydajnością równą 100 %.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej I. Atomy, cząsteczki i stechiometria wiedzy do rozwiązywania problemów. chemiczna. Zdający: Zdający: 1) stosuje pojęcia: […] mol […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 5) dokonuje interpretacji jakościowej informacje do rozwiązywania problemów i ilościowej równania reakcji w ujęciu chemicznych […]; molowym, masowym […]; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw 6) wykonuje obliczenia […] dotyczące: liczby chemicznych. moli oraz mas substratów i produktówWymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej I. Atomy, cząsteczki i stechiometria wiedzy do rozwiązywania problemów. chemiczna. Zdający: Zdający: 1) stosuje pojęcia: […] mol […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 5) dokonuje interpretacji jakościowej informacje do rozwiązywania problemów i ilościowej równania reakcji w ujęciu chemicznych […]; molowym, masowym […]; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw 6) wykonuje obliczenia […] dotyczące: liczby chemicznych. moli oraz mas substratów i produktów

(stechiometria wzorów i równań chemicznych) […].

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia zawartości CoO w mieszaninie, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia zawartości CoO, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych LUB

• niepodanie wyniku w procentach (albo z błędną jednostką), ALBO

– poprawne obliczenie tylko masy albo tylko liczby moli CoO w mieszaninie.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

Sposób 1.

x1 + x2 = 100 g 2 ∙ 59 ∙ x1 3 ∙ 59 ∙ x2 y1= = 0,787x1; y2= = 0,734x2 y1+ y2 = 75 g ⇒ 2 ∙ 75 241 x1+ x2 = 100x1 + x2 = 100 g 2 ∙ 59 ∙ x1 3 ∙ 59 ∙ x2 y1= = 0,787×1; y2= = 0,734×2 y1+ y2 = 75 g ⇒ 2 ∙ 75 241 x1+ x2 = 100

0,787x1+ 0,734x2 = 75 ⇒mCoO = 30,2 g; mCo3O4 = 69,8 g

% CoO = 30,2 (%);

Sposób 2.

100 241 75x + 241y = 100 ⇒ 75= x + 75y 75 177 59x + 177y = 75 ⇒ 59= x + 59y 100 75 177 241 = – y + y ⇒ y = 0,291 75 59 59 75 mCo3O4 = 0,291 ∙ 241 g = 70,1 g mCoO = 29,9 g; % CoO = 29,9 (%)100 241 75x + 241y = 100 ⇒ 75= x + 75y 75 177 59x + 177y = 75 ⇒ 59= x + 59y 100 75 177 241 = – y + y ⇒ y = 0,291 75 59 59 75 mCo3O4 = 0,291 ∙ 241 g = 70,1 g mCoO = 29,9 g; % CoO = 29,9 (%)

Sposób 3.

MCoO = 75 g ∙ mol–1 MCo3O4 = 241 g ∙ mol–1

150 g CoO —— 118 g Co 241 g Co3O4 —— 177 g Co x g CoO —— y g CoO (100 – x) g Co3O4 —— (75 – y) g Co 150 · y = 118 · x { 241 · (75 – y) = 177 · (100 –x) x = 29,8 g y = 23,44 g ⇒ % CoO = 29,8 (%)150 g CoO —— 118 g Co 241 g Co3O4 —— 177 g Co x g CoO —— y g CoO (100 – x) g Co3O4 —— (75 – y) g Co 150 · y = 118 · x { 241 · (75 – y) = 177 · (100 –x) x = 29,8 g y = 23,44 g ⇒ % CoO = 29,8 (%)

Sposób 4.

75 = 1,271 mol Co 59 100 100 0 % CoO ⇒ nCo= ∙ 3 = 1,245 mol 100 % CoO ⇒ nCo= = 1,333 mol 241 75 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,3 1,31 1,32 1,33 1,34 liczba moli Co, mol % CoO ≅ 30 %75 = 1,271 mol Co 59 100 100 0 % CoO ⇒ nCo= ∙ 3 = 1,245 mol 100 % CoO ⇒ nCo= = 1,333 mol 241 75 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,3 1,31 1,32 1,33 1,34 liczba moli Co, mol % CoO ≅ 30 %

Sposób 5.

75 = 1,271 mol Co 59 2x + 3y = 1,271 { ⇒ y = 0,291 75 ⋅ 2x + 241y = 10075 = 1,271 mol Co 59 2x + 3y = 1,271 { ⇒ y = 0,291 75 ⋅ 2x + 241y = 100

mCo3O4 = 70,13 g mCoO = 29,87 g ⇒ % CoO = 29,9 (%)

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanejpoprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zadanie 14. 1 pkt

Informacja do zadań 14.–16.

Poniżej przedstawiono informacje pozwalające porównać moc trzech substancji, które wykazują kwasowy charakter chemiczny w roztworach wodnych (T = 25 °C, p = 1000 hPa):

Substancja (H2X)pKa1pKa2
benzeno-1,2-diol, C6H4(OH)29,3412,6
kwas butanodiowy, HOOC–(CH2)2–COOH4,215,64
tlenek siarki(IV), SO2 (aq, nas.), [H2SO3]1,857,20

Próbkę wodnego roztworu każdej z substancji (analitu) o objętości 10,0 cm3 i stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3, umieszczano w kolbie i miareczkowano roztworem titranta: NaOH (aq) o stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3. Krzywe miareczkowania oznaczone literami A, B i C przedstawiono na wykresie.

pH VNaOH, cm3pH VNaOH, cm3

Punkt równoważnikowy (PR) to punkt na krzywej miareczkowania odpowiadający takiej ilości titranta, która jest równoważna stechiometrycznej ilości analitu. W pobliżu PR podczas miareczkowania zachodzą wyraźne zmiany wartości pH, zwane skokiem miareczkowania. Schemat przedstawia zmiany barwy wskaźnika kwasowo-zasadowego – błękitu tymolowego

– w roztworach o różnej wartości pH (zakresy zmiany barwy: 1,2–2,8 oraz 8,0–9,6):

th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.

Oceń, prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.Krzywa C obrazuje zmiany pH podczas miareczkowania najmocniejszego kwasu, a krzywa A – zmiany pH podczas miareczkowania kwasu pośredniej mocy spośród wymienionych.PF
2.W przebiegu krzywej B jest widoczny jeden skok miareczkowania, a pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania okazuje się większe od 7.PF
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 3) interpretuje wartości […] pH […]; Zdający: 6) przewiduje odczyn roztworu po reakcji 5) wykorzystuje wiedzę […] do substancji zmieszanych w ilościach rozwiązywania problemów chemicznych stechiometrycznych […]; […]. 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 3) interpretuje wartości […] pH […]; Zdający: 6) przewiduje odczyn roztworu po reakcji 5) wykorzystuje wiedzę […] do substancji zmieszanych w ilościach rozwiązywania problemów chemicznych stechiometrycznych […]; […]. 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub Zdający:

zasady zgodnie z teorią Brønsteda–

III. Opanowanie czynności praktycznych.

Lowry’ego; wskazuje sprzężone pary kwas – zasada;

2) projektuje doświadczenia chemiczne,

8) uzasadnia przyczynę […] odczynu

rejestruje ich wyniki w różnej formie,

niektórych wodnych roztworów soli […].

formułuje […] wnioski oraz wyjaśnienia.

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1.Krzywa C obrazuje zmiany pH podczas miareczkowania najmocniejszego kwasu, a krzywa A – zmiany pH podczas miareczkowania kwasu pośredniej mocy spośród wymienionych.F
2.W przebiegu krzywej B jest widoczny jeden skok miareczkowania, a pH w punkcie równoważnikowym miareczkowania okazuje się większe od 7.P

Zadanie 15. 1 pkt

Informacja do zadań 14.–16.

Poniżej przedstawiono informacje pozwalające porównać moc trzech substancji, które wykazują kwasowy charakter chemiczny w roztworach wodnych (T = 25 °C, p = 1000 hPa):

Substancja (H2X)pKa1pKa2
benzeno-1,2-diol, C6H4(OH)29,3412,6
kwas butanodiowy, HOOC–(CH2)2–COOH4,215,64
tlenek siarki(IV), SO2 (aq, nas.), [H2SO3]1,857,20

Próbkę wodnego roztworu każdej z substancji (analitu) o objętości 10,0 cm3 i stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3, umieszczano w kolbie i miareczkowano roztworem titranta: NaOH (aq) o stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3. Krzywe miareczkowania oznaczone literami A, B i C przedstawiono na wykresie.

pH VNaOH, cm3pH VNaOH, cm3

Punkt równoważnikowy (PR) to punkt na krzywej miareczkowania odpowiadający takiej ilości titranta, która jest równoważna stechiometrycznej ilości analitu. W pobliżu PR podczas miareczkowania zachodzą wyraźne zmiany wartości pH, zwane skokiem miareczkowania. Schemat przedstawia zmiany barwy wskaźnika kwasowo-zasadowego – błękitu tymolowego

– w roztworach o różnej wartości pH (zakresy zmiany barwy: 1,2–2,8 oraz 8,0–9,6):

th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.

W wodnych roztworach kwasów diprotonowych (H2X) oraz podczas miareczkowania ich roztworów za pomocą NaOH (aq) zachodzi wiele procesów, np.:

ProcesRównanie
IH2X + H2O ⇄ HX– + H3O+
IIHX– + H2O ⇄ X2– + H3O+
IIIHX– + H2O ⇄ H2X + OH–
IVX2– + H2O ⇄ HX– + OH–

Na podstawie krzywej miareczkowania oznaczonej literą C wskaż, który z procesów I–IV decyduje o pH roztworu obecnego w kolbie, w różnych momentach miareczkowania. Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz numer procesu lub numery procesów.

Proces decydujący o pH układu:
przed wprowadzeniem NaOH
w chwili wprowadzenia 10 cm3 roztworu NaOH
w chwili wprowadzenia 20 cm3 roztworu NaOH
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) pisze równania reakcji dysocjacji związków Zdający: nieorganicznych i organicznych 5) wykorzystuje wiedzę […] do z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej; rozwiązywania problemów chemicznych 3) interpretuje wartości […] pH […]; […]. 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lubWymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) pisze równania reakcji dysocjacji związków Zdający: nieorganicznych i organicznych 5) wykorzystuje wiedzę […] do z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej; rozwiązywania problemów chemicznych 3) interpretuje wartości […] pH […]; […]. 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub

zasady zgodnie z teorią Brønsteda– Lowry’ego; wskazuje sprzężone pary kwas – zasada; 8) uzasadnia przyczynę […] odczynu niektórych wodnych roztworów soli […].

1 pkt – poprawny wybór i poprawne uzupełnienie tabeli numerami wybranych procesów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Proces decydujący o pH układu:
przed wprowadzeniem NaOHI
po wprowadzeniu 10 cm3 roztworu NaOHII
po wprowadzeniu 20 cm3 roztworu NaOHIV

Uwaga: Dopuszcza się wpisanie w pierwszym wierszu tabeli numerów I i II.

Zadanie 16. 1 pkt

Informacja do zadań 14.–16.

Poniżej przedstawiono informacje pozwalające porównać moc trzech substancji, które wykazują kwasowy charakter chemiczny w roztworach wodnych (T = 25 °C, p = 1000 hPa):

Substancja (H2X)pKa1pKa2
benzeno-1,2-diol, C6H4(OH)29,3412,6
kwas butanodiowy, HOOC–(CH2)2–COOH4,215,64
tlenek siarki(IV), SO2 (aq, nas.), [H2SO3]1,857,20

Próbkę wodnego roztworu każdej z substancji (analitu) o objętości 10,0 cm3 i stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3, umieszczano w kolbie i miareczkowano roztworem titranta: NaOH (aq) o stężeniu molowym 0,020 mol · dm−3. Krzywe miareczkowania oznaczone literami A, B i C przedstawiono na wykresie.

pH VNaOH, cm3pH VNaOH, cm3

Punkt równoważnikowy (PR) to punkt na krzywej miareczkowania odpowiadający takiej ilości titranta, która jest równoważna stechiometrycznej ilości analitu. W pobliżu PR podczas miareczkowania zachodzą wyraźne zmiany wartości pH, zwane skokiem miareczkowania. Schemat przedstawia zmiany barwy wskaźnika kwasowo-zasadowego – błękitu tymolowego

– w roztworach o różnej wartości pH (zakresy zmiany barwy: 1,2–2,8 oraz 8,0–9,6):

th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.th Na podstawie: W.M. Haynes, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 97 edition, 2016.

Przeanalizuj krzywe miareczkowania i rozstrzygnij, czy można odróżnić wszystkie badane roztwory przy użyciu błękitu tymolowego po wprowadzeniu 4 i 14 cm3 titranta. Zaznacz słowo TAK albo NIE przy każdym stwierdzeniu.

Po wprowadzeniu 4 cm3 titranta możliwe jest odróżnienie analitów.TAKNIE
Po wprowadzeniu 14 cm3 titranta możliwe jest odróżnienie analitów.TAKNIE
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: Zdający: 3) interpretuje wartości […] pH […]; 5) wykorzystuje wiedzę […] do 6) przewiduje odczyn roztworu po reakcji rozwiązywania problemów chemicznych substancji zmieszanych w ilościach […]. stechiometrycznych […];Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VI. Reakcje w roztworach wodnych. wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: Zdający: 3) interpretuje wartości […] pH […]; 5) wykorzystuje wiedzę […] do 6) przewiduje odczyn roztworu po reakcji rozwiązywania problemów chemicznych substancji zmieszanych w ilościach […]. stechiometrycznych […];

7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub zasady zgodnie z teorią Brønsteda– Lowry’ego; wskazuje sprzężone pary kwas – zasada.

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie poprawnego rozstrzygnięcia dla każdego stwierdzenia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Po wprowadzeniu 4 cm3 titranta możliwe jest odróżnienie analitów.TAK
Po wprowadzeniu 14 cm3 titranta możliwe jest odróżnienie analitów.NIE

Zadanie 17. 2 pkt

W 150 g wody o temperaturze 80 °C rozpuszczono 160 g bezwodnego tiosiarczanu sodu (Na2S2O3). Otrzymany roztwór ochłodzono do temperatury 20 °C.

Oblicz, ile gramów Na2S2O3∙ 5H2O wykrystalizuje po ochłodzeniu roztworu. W temperaturze 20 °C rozpuszczalność hydratu wynosi 176 g w 100 g wody.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej V. Roztwory. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) rozróżnia układy homogeniczne Zdający: i heterogeniczne; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw 2) wykonuje obliczenia związane chemicznych. z przygotowaniem, rozcieńczaniemWymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej V. Roztwory. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) rozróżnia układy homogeniczne Zdający: i heterogeniczne; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw 2) wykonuje obliczenia związane chemicznych. z przygotowaniem, rozcieńczaniem

i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć: […] rozpuszczalność.

VII. Systematyka związków nieorganicznych. Zdający: 1) […] klasyfikuje dany związek chemiczny do […] soli (w tym […] hydratów).

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia masy hydratu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w gramach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia masy hydratu, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych LUB

• podanie wyniku z niewłaściwą jednostką lub bez jednostki, LUB

• podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością, ALBO

1 pkt – obliczenie masy hydratu w roztworze w temperaturze 20 oC.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

MNa2S2O3 = 158 g ∙ mol–1 MNa2S2O3∙5H2O = 248 g ∙ mol–1.

160 ∙ 248 mh1 = 158= 251,1 g 176 g h − 100 g H2O160 ∙ 248 mh1 = 158= 251,1 g 176 g h − 100 g H2O

mH2O(2) = mH2O(1) + ms(1) − mh1 = 150 + 160 − 251,1 = 58,9 g

mh2 − 58,9 g H2O; ⇒ mh2 = 103,7 g

∆mh = mh1 − mh2 = 251,1 − 103,7 = 147,4 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanejpoprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zadanie 18. 3 pkt

W trzech zlewkach umieszczono:

• w zlewce A czystą wodę

• w zlewce B roztwór węglanu sodu

• w zlewce C kwas solny o równych objętościach. Do każdej zlewki wprowadzono jednakową porcję stałego węglanu wapnia. Zawartość zlewek wymieszano i odstawiono. Stwierdzono, że w żadnej zlewce węglan wapnia nie uległ całkowitemu rozpuszczeniu. Temperatura wszystkich roztworów po zakończeniu doświadczenia wynosiła 25 °C.

Zadanie 18.1. (1 pkt)

Oblicz stężenie molowe jonów Ca2+ w roztworze otrzymanym w zlewce A po zakończeniu doświadczenia.

Zadanie 18.2. (2 pkt)

Rozstrzygnij, w której ze zlewek (A, B czy C) po zakończeniu doświadczenia znajdował się roztwór o największym stężeniu jonów Ca2+, a w której – roztwór o najmniejszym stężeniu jonów Ca2+. Zaznacz poprawną odpowiedź w każdym nawiasie i uzasadnij swoje stanowisko. W uzasadnieniu najmniejszego stężenia jonów Ca2+ odwołaj się do procesu równowagowego zachodzącego w roztworze.

Najwięcej jonów Ca2+ znajdowało się w roztworze otrzymanym w zlewce (A / B / C).

Uzasadnienie:

Najmniej jonów Ca2+ znajdowało się w roztworze otrzymanym w zlewce (A / B / C).

Uzasadnienie:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 18.1. (1 pkt)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie stężenia jonów Ca2+ i podanie wyniku z poprawną jednostką.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
CaCO3 (s) ⇄ Ca2+ (aq) + CO32− (aq) Ks = [Ca2+] · [ CO32−] ⇒ x = [Ca2+] = [CO32−] x2 = 3,36 · 10−9⇒ x = 5,797 · 10−5[Ca2+] = 5,80·10–5mol ·dm−3 ⇒CaCO3 (s) ⇄ Ca2+ (aq) + CO32− (aq) Ks = [Ca2+] · [ CO32−] ⇒ x = [Ca2+] = [CO32−] x2 = 3,36 · 10−9⇒ x = 5,797 · 10−5[Ca2+] = 5,80·10–5mol ·dm−3 ⇒

Zadanie 18.2. (2 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej IV. Kinetyka i statyka chemiczna. wiedzy do rozwiązywania problemów. Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: Zdający: 8) wymienia czynniki, które wpływają na 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia stan równowagi reakcji […]; stosuje regułę przebieg procesów chemicznych; Le Chateliera–Brauna (regułę przekory) do 4) wskazuje na związek między jakościowego określenia wpływu zmian […] właściwościami substancji a ich budową na układ pozostający w stanie równowagi chemiczną; dynamicznej. Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej IV. Kinetyka i statyka chemiczna. wiedzy do rozwiązywania problemów. Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: Zdający: 8) wymienia czynniki, które wpływają na 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia stan równowagi reakcji […]; stosuje regułę przebieg procesów chemicznych; Le Chateliera–Brauna (regułę przekory) do 4) wskazuje na związek między jakościowego określenia wpływu zmian […] właściwościami substancji a ich budową na układ pozostający w stanie równowagi chemiczną; dynamicznej. Zdający:

5) wykorzystuje wiedzę i dostępne

VI. Reakcje w roztworach wodnych.

informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

3) interpretuje wartości […] Ks.

VII. Systematyka związków nieorganicznych. Zdający: 12) przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) […].

XI. Zastosowania wybranych związków nieorganicznych. Zdający: 1) projektuje doświadczenie, którego celem będzie odróżnienie skał wapiennych […].

2 pkt – poprawne wskazanie zlewek: dla największego stężenia Ca2+ zlewki C a dla najmniejszej ilości Ca2+ – B oraz napisanie poprawnych uzasadnień.

1 pkt – poprawne wskazanie zlewki C oraz poprawne uzasadnienie. ALBO

1 pkt – poprawne wskazanie zlewki B oraz poprawne uzasadnienie odwołujące się do procesu równowagowego zachodzącego w roztworze.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Po zakończeniu doświadczenia najwięcej jonów Ca2+ znajdowało się w roztworze otrzymanym w zlewce (A / B / C).

Przykładowe uzasadnienia:

• Trudno rozpuszczalny w wodzie węglan wapnia reaguje z jonami H+, a w wyniku tej reakcji jony Ca2+ przechodzą do roztworu.

• Trudno rozpuszczalny w wodzie węglan wapnia reaguje z HCl, tworząc chlorek wapnia – sól rozpuszczalną w wodzie.

• W roztworze zachodzi reakcja:

CaCO3 + 2H+ → Ca2++ CO2(↑) + H2O ALBO CaCO3 + 2H3O+ → Ca2++ CO2(↑) + 3H2O

Po zakończeniu doświadczenia najmniej jonów Ca2+ znajdowało się w roztworze otrzymanym w zlewce (A / B / C).

Przykładowe uzasadnienia:

• Obecność jonów CO32− w roztworze zmniejsza rozpuszczalność węglanu wapnia (przesuwa równowagę procesu w stronę substratów).

• W roztworze zachodzi reakcja: Ca2++ CO32– → CaCO3, która powoduje przesuwanie równowagi dysocjacji stałego węglanu wapnia w stronę substratów.

Uwaga: Elementy rozwiązania podane w nawiasach nie są wymagane.

Zadanie 19. 2 pkt

Zmieszano 500 cm3 wodnego roztworu wodorotlenku sodu o nieznanym stężeniu c (roztwór A) i 250 cm3 wodnego roztworu wodorotlenku sodu o stężeniu 0,10 mol · dm−3 (roztwór B). W temperaturze 25 °C pH otrzymanego roztworu C wynosiło 12,7.

Oblicz stężenie molowe c roztworu A wodorotlenku sodu. Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów. Wynik podaj z odpowiednią jednostką.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia roztworu A, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z jednostką.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia roztworu A, ale

• popełnienie błędów rachunkowych LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki, ALBO

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia roztworu A, ale niewykonanie obliczeń (brak wartości stężenia roztworu A).

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

Sposób 1.

pH = 12,7 pOH = 1,3 ⇒ –log[OH–]=1,3⇒ –log(a∙b)=1+0,3

[OH–] = 0,50∙10–1= 0,050 mol∙dm−3

n cm = ⇒ n=cm∙V n1 = 0,50 dm3∙cm V cm= x n1 = 0,5 x (mol) n2 = 0,25 (mol)n cm = ⇒ n=cm∙V n1 = 0,50 dm3∙cm V cm= x n1 = 0,5 x (mol) n2 = 0,25 (mol)

NaOH →H2ONa++ OH–

[OH–] =cNaOH 0,5x + 0,025 0,050 = 0,5 + 0,25 0,05 ∙ 0,75 = 0,5x + 0,025 0,0375 = 0,5x + 0,025 0,5x = 0,0125 ⇒ x = 0,025[OH–] =cNaOH 0,5x + 0,025 0,050 = 0,5 + 0,25 0,05 ∙ 0,75 = 0,5x + 0,025 0,0375 = 0,5x + 0,025 0,5x = 0,0125 ⇒ x = 0,025

cm= 0,025 mol∙dm−3 ALBO cm= 0,03 mol∙dm−3

Sposób 2.

pH = 12,7 pOH = 1,3 ⇒ – ⇒

– log[OH ] = 1,3 – log(a∙b) = 1 + 0,3

[OH–] = 0,50∙10–1= 0,050 mol∙dm−3 [OH–] = cC= 0,050 mol∙dm−3

A B C + =A B C + =

cC(VA + VB) – cB ∙ VB

cA ∙ VA + cB ∙ VB = cC(VA + VB) ⇒ cA =

VA

cA= 0,025 mol∙dm−3 ALBO cA= 0,03 mol∙dm−3

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanejpoprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zadanie 20. 1 pkt

W temperaturze T sporządzono trzy bezbarwne wodne roztwory:

• I – octanu sodu (CH3COONa)

• II – kwasu octowego (CH3COOH)

• III – wodorotlenku sodu (NaOH) o jednakowych stężeniach molowych równych 0,01 mol · dm−3. Do identyfikacji tych roztworów wybrano dwa wskaźniki kwasowo-zasadowe: tymoloftaleinę i zieleń bromokrezolową. Wyniki doświadczenia przedstawiono na zdjęciach.

Uzupełnij tabelę. Wpisz wzory substancji, których wodne roztwory identyfikowano.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i napisanie wzorów trzech substancji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Roztwór IRoztwór IIRoztwór III
Wzór substancjiNaOHCH3COOHCH3COONa

Zadanie 21. 3 pkt

Uczniowie przeprowadzili dwuetapowe doświadczenie, w którym w temperaturze pokojowej otrzymali z metalicznego glinu wodorotlenek glinu.

Zadanie 21.1. (1 pkt)

Wybierz i zaznacz na poniższym schemacie wzory odczynników, których użyto podczas doświadczenia przeprowadzonego przez uczniów.

Etap I Etap II HNO3(stęż.) / HCl (aq, rozc.) H2SO4(aq) / NaOH (aq) wiórki glinowe roztwór po etapie IEtap I Etap II HNO3(stęż.) / HCl (aq, rozc.) H2SO4(aq) / NaOH (aq) wiórki glinowe roztwór po etapie I

Zadanie 21.2. (2 pkt)

Zapisz w formie jonowej skróconej:

• równanie reakcji zachodzącej w etapie I

• równanie reakcji zachodzącej w etapie II

opisanego doświadczenia, a następnie napisz, jakie zmiany zaobserwowano po dodaniu – w etapie II – nadmiaru wybranego odczynnika.

Równania reakcji:

Etap I:

Etap II:

Zaobserwowane zmiany:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 21.1. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 7) projektuje i przeprowadza doświadczenia 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne pozwalające otrzymać różnymi metodami: informacje do rozwiązywania problemów wodorotlenki […] i sole […]; chemicznych […]. 8) projektuje doświadczenie, którego Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 7) projektuje i przeprowadza doświadczenia 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne pozwalające otrzymać różnymi metodami: informacje do rozwiązywania problemów wodorotlenki […] i sole […]; chemicznych […]. 8) projektuje doświadczenie, którego Zdający:

przebieg pozwoli wykazać charakter

III. Opanowanie czynności praktycznych.

chemiczny wodorotlenku (zasadowy, amfoteryczny) […];

2) projektuje doświadczenia chemiczne […].

9) opisuje typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec metali […].

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów odczynników na schemacie doświadczenia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Etap I Etap II HNO3(stęż.) / HCl (aq, rozc.) H2SO4(aq) / NaOH (aq) wiórki glinowe roztwór po etapie IEtap I Etap II HNO3(stęż.) / HCl (aq, rozc.) H2SO4(aq) / NaOH (aq) wiórki glinowe roztwór po etapie I

Zadanie 21.2. (2 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 7) projektuje doświadczenia pozwalające 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne otrzymać różnymi metodami wodorotlenki informacje do rozwiązywania problemów […]; chemicznych […]. 8) […] projektuje doświadczenie, którego Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej VII. Systematyka związków wiedzy do rozwiązywania problemów. nieorganicznych. Zdający: Zdający: 7) projektuje doświadczenia pozwalające 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne otrzymać różnymi metodami wodorotlenki informacje do rozwiązywania problemów […]; chemicznych […]. 8) […] projektuje doświadczenie, którego Zdający:

przebieg pozwoli wykazać charakter

III. Opanowanie czynności praktycznych.

chemiczny wodorotlenku […]; pisze odpowiednie równania reakcji

2) projektuje doświadczenia chemiczne […].

potwierdzające charakter chemiczny wodorotlenków […].

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równań reakcji i napisanie poprawnych obserwowanych zmian.

1 pkt – poprawne napisanie równań reakcji i niepoprawne napisanie obserwowanych zmian. LUB

1 pkt – poprawne napisanie jednego z równań reakcji i poprawne napisanie obserwowanych zmian.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Etap I: 2Al + 6H+ → 2Al3+ + 3H2 ALBO 2Al + 6H3O+ → 2Al3+ + 3H2 + 6H2O

Etap II: Al3+ + 3OH− → Al(OH)3

Przykładowe zaobserwowane zmiany:

• Osad wodorotlenku zaniknie (i powstanie klarowny roztwór).

• Osad Al(OH)3 roztworzy się (w nadmiarze NaOH i powstanie klarowny roztwór).

• Osad się rozpuści (w nadmiarze NaOH i powstanie klarowny roztwór).

• Powstający (początkowo) osad zaniknie (i powstanie klarowny roztwór).

• Powstaje biały osad, który roztwarza się / rozpuszcza się w nadmiarze (roztworu) NaOH.

Uwaga 1.: Elementy rozwiązania podane w nawiasach nie są wymagane. Uwaga 2.: Odpowiedź, w której zdający pisze równanie strącania osadu, a następnie

równanie roztwarzania osadu, należy uznać za poprawną.

Zadanie 22. 2 pkt

Metaliczny cynk roztwarza się w alkalicznych roztworach zawierających aniony azotanowe(V) zgodnie ze schematem:

Zn + NO3– + OH–+ H2O → Zn(OH)42– + NH3

Zadanie 22.1. (1 pkt)

Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie procesu redukcji zachodzącego podczas tej reakcji. Uwzględnij środowisko reakcji.

Zadanie 22.2. (1 pkt)

Dobierz i uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie.

… Zn + … NO3– + … OH–+ … H2O → … Zn(OH)42– + … NH3

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 22.1. (1 pkt)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania procesu redukcji – z uwzględnieniem środowiska reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

NO3– + 6H2O + 8e– → NH3 + 9OH–

Zadanie 22.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej V. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 2) wskazuje […] proces […] redukcji w podanej Zdający: reakcji; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków informacje do rozwiązywania problemów w jonie […] związku nieorganicznego […]; chemicznych […]. 5) stosuje zasady bilansu elektronowo-Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej V. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 2) wskazuje […] proces […] redukcji w podanej Zdający: reakcji; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków informacje do rozwiązywania problemów w jonie […] związku nieorganicznego […]; chemicznych […]. 5) stosuje zasady bilansu elektronowo-

-jonowego – dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie […] jonowej).

1 pkt – poprawne dobranie współczynników stechiometrycznych w schemacie reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

4 Zn + (1) NO3– + 7 OH–+ 6 H2O → 4 Zn(OH)42– + (1) NH3

Uwaga: Elementy rozwiązania podane w nawiasach nie są wymagane.

Zadanie 23. 2 pkt

Zbudowano ogniwo przedstawione na poniższym rysunku.

galwanometr anoda katoda klucz elektrolityczny Bi Me N A Men+ Bi3+galwanometr anoda katoda klucz elektrolityczny Bi Me N A Men+ Bi3+

Siła elektromotoryczna tego ogniwa w warunkach standardowych była równa 0,565 V.

Napisz w formie jonowej skróconej sumaryczne równanie reakcji, która zachodzi w pracującym ogniwie. Napisz schemat tego ogniwa.

Równanie reakcji:

Schemat ogniwa:

Informacja do zadań 24.–25.
Wreakcjach substytucji na świetlewzględna reaktywność atomów wodoru połączonych
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji i schematu ogniwa.

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji i niepoprawne napisanie schematu ogniwa. ALBO

1 pkt – niepoprawne napisanie równania reakcji i poprawne napisanie schematu ogniwa.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Równanie reakcji: 2Bi3+ + 3Ni → 2Bi + 3Ni2+

Schemat ogniwa: (–) Ni I Ni2+ II Bi3+ I Bi (+)

Uwaga 1.: Elementy rozwiązania podane w nawiasach nie są wymagane. Uwaga 2.: Zapisy w polu na obliczenia nie podlegają ocenie.

Zadanie 24. 2 pkt

Informacja do zadań 24.–25.

z atomami węgla o różnej rzędowości wskazuje, że najłatwiej ulega podstawieniu atom wodoru związany z atomem węgla o najwyższej rzędowości. Ilości poszczególnych produktów zależą od liczby atomów wodoru o określonej rzędowości oraz od ich reaktywności i są zwykle podawane w przeliczeniu na jeden atom wodoru jako

tzw. współczynnik reaktywności.. Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem
liczby atomów wodoru o określonej rzędowości i ich współczynnika reaktywności.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Dla reakcji monochlorowania w temperaturze pokojowej współczynniki reaktywności atomów wodoru wynoszą odpowiednio:

trzeciorzędowym drugorzędowym pierwszorzędowym współczynnik 5,0 3,8 1,0 reaktywnościtrzeciorzędowym drugorzędowym pierwszorzędowym współczynnik 5,0 3,8 1,0 reaktywności

Atom wodoru związany z atomem węgla

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

W wyniku reakcji monochlorowania na świetle jednego z alkanów o wzorze sumarycznym
C4H10 otrzymano dwie izomeryczne monochloropochodne: 64 % izomeru Ai 36 %
izomeru B.
Na podstawie obliczeń ustal, który alkan poddano reakcji monochlorowania
na świetle, a następnie napisz jego nazwę systematyczną.
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu reakcji monochlorowania – sprawdzenie procentowej zawartości izomerów dla węglowodorów o wzorze C4H10, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru węglowodoru poddanego monochlorowaniu oraz napisanie poprawnej nazwy systematycznej.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu reakcji monochlorowania, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku. LUB

• brak nazwy węglowodoru.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

Istnieją dwa węglowodory o wzorze C4H10: 1. n-butan: CH3CH2CH2CH3 2. 2-metylopropan: CH3CH(CH3)CH3 W reakcji monochlorowania na świetle każdego z nich mogą powstać 2 izomeryczne monochloropochodne, więc można wykonać obliczenia tylko dla jednego z izomerów C4H10 i na tej podstawie potwierdzić lub odrzucić tezę o chlorowaniu danego izomeru. Można również wykonać obliczenia dla obu izomerów węglowodoru o wzorze C4H10 i wyciągnąć wniosek.

Sposób 1.

Monochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:

Nazwa monochloropochodnejWzględna ilość produktu (liczba atomów · współczynnik reaktywności)
1-chlorobutan6 · 1,0 = 6,0
2-chlorobutan4 · 3,8 = 15,2

Ilość monochloropochodnych w procentach:

21,2 – 100 % 6,0 – x21,2 – 100 % 6,0 – x

x = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu. Żadna z otrzymanych izomerycznych monochloropochodnych n-butanu nie spełnia warunku zadania – chlorowaniu został poddany 2-metylopropan. Nazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan

Sposób 2.

Monochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:

Nazwa monochloropochodnejWzględna ilość produktu (liczba atomów · współczynnik reaktywności)
2-chloro-2-metylopropan1 · 5,0 = 5,0
1-chloro-2-metylopropan9 · 1,0 = 9,0

Ilość monochloropochodnych w procentach:

14,0 – 100 % 5,0 – x14,0 – 100 % 5,0 – x

x = 35,7 % ≈ 36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-metylopropanu

2-chloro-2-metylopropan spełnia warunek zadania – chlorowaniu został poddany 2-metylopropan. Nazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan

Sposób 3.

1. Monochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:

Nazwa monochloropochodnejWzględna ilość produktu (liczba atomów · współczynnik reaktywności)
1-chlorobutan6 · 1,0 = 6,0
2-chlorobutan4 · 3,8 = 15,2

Ilość monochloropochodnych w procentach: 21,2 – 100 % 6,0 – x x = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu.

2. Monochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:

Nazwa monochloropochodnejWzględna ilość produktu (liczba atomów · współczynnik reaktywności)
2-chloro-2-metylopropan1 · 5,0 = 5,0
1-chloro-2-metylopropan9 · 1,0 = 9,0

Ilość monochloropochodnych w procentach: 14,0 – 100 % 5,0 – x x = 35,7 % ≈ 36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-metylopropanu Nazwa systematyczna węglowodoru: 2-metylopropan ALBO metylopropan

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanejpoprawnej metody i poprawnych obliczeń.:

Zadanie 25. 2 pkt

Informacja do zadań 24.–25.

z atomami węgla o różnej rzędowości wskazuje, że najłatwiej ulega podstawieniu atom wodoru związany z atomem węgla o najwyższej rzędowości. Ilości poszczególnych produktów zależą od liczby atomów wodoru o określonej rzędowości oraz od ich reaktywności i są zwykle podawane w przeliczeniu na jeden atom wodoru jako

tzw. współczynnik reaktywności.. Względna ilość produktu reakcji substytucji jest iloczynem
liczby atomów wodoru o określonej rzędowości i ich współczynnika reaktywności.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Podobny szereg reaktywności 3° > 2° > 1° dla monobromowania alkanów wyraża się stosunkiem znacznie większych liczb. Dla reakcji monobromowania w temperaturze 127 °C współczynniki reaktywności atomów wodoru wynoszą odpowiednio:

trzeciorzędowym drugorzędowym pierwszorzędowym współczynnik 1600 82 1,0 reaktywnościtrzeciorzędowym drugorzędowym pierwszorzędowym współczynnik 1600 82 1,0 reaktywności

Atom wodoru związany z atomem węgla

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.

Zadanie 25.1. (1 pkt)

Napisz:

• liczbę różnych monobromopochodnych będących izomerami konstytucyjnymi, które można otrzymać w reakcji monobromowania 2-metylopentanu na świetle

• nazwę systematyczną tej monobromopochodnej, która powstaje z największą wydajnością.

Liczba monobromopochodnych:

Nazwa systematyczna:

Zadanie 25.2. (1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego główny produkt reakcji monobromowania 2,3-dimetylobutanu w temperaturze 127 °C jest praktycznie jedynym produktem tej reakcji.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 25.1. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] rzędowość 1) pozyskuje i przetwarza informacje w związkach organicznych, izomeria z różnorodnych źródeł […]; konstytucyjna […].Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] rzędowość 1) pozyskuje i przetwarza informacje w związkach organicznych, izomeria z różnorodnych źródeł […]; konstytucyjna […].

2) ocenia wiarygodność uzyskanych

XIII. Węglowodory. Zdający:

danych […].

1) […] podaje nazwy systematyczne fluorowcopochodnych węglowodorów […]; 2) ustala rzędowość atomów węgla w cząsteczce węglowodoru; 3) opisuje właściwości chemiczne alkanów na przykładzie reakcji: […] substytucji atomu […] wodoru przez atom […] bromu przy udziale światła […].

1 pkt – poprawne napisanie liczby monobromochodnych i nazwy systematycznej związku powstającego z największą wydajnością.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Liczba monobromopochodnych: 5

Nazwa systematyczna: 2-bromo-2-metylopentan

Zadanie 25.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] rzędowość 1) pozyskuje i przetwarza informacje w związkach organicznych, izomeria z różnorodnych źródeł […]. konstytucyjna […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej XIII. Węglowodory. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) […] podaje nazwy systematyczne Zdający: fluorowcopochodnych węglowodorów […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 2) ustala rzędowość atomów węgla informacje do rozwiązywania problemów w cząsteczce węglowodoru; chemicznych […]. 3) opisuje właściwości chemiczne alkanów naWymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] rzędowość 1) pozyskuje i przetwarza informacje w związkach organicznych, izomeria z różnorodnych źródeł […]. konstytucyjna […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej XIII. Węglowodory. Zdający: wiedzy do rozwiązywania problemów. 1) […] podaje nazwy systematyczne Zdający: fluorowcopochodnych węglowodorów […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 2) ustala rzędowość atomów węgla informacje do rozwiązywania problemów w cząsteczce węglowodoru; chemicznych […]. 3) opisuje właściwości chemiczne alkanów na

przykładzie reakcji: […] substytucji atomu […] wodoru przez atom […] bromu przy udziale światła […].

1 pkt – poprawne wyjaśnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

• W przypadku reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest na tyle wysoki, że bez prowadzenia obliczeń można stwierdzić, że powstanie najwięcej tego izomeru, w którym podstawiony zostanie atom wodoru związany z tym atomem węgla.

• Dla reakcji monobromowania współczynnik reaktywności dla atomu wodoru związanego z trzeciorzędowym atomem węgla jest bardzo wysoki.

Zadanie 26. 4 pkt

Próbkę pewnego związku organicznego A o masie 4,4 g spalono w tlenie i otrzymano wyłącznie 8,8 g tlenku węgla(IV) oraz 3,6 g wody. Stwierdzono, że:

• łańcuch węglowy cząsteczki tego związku jest nierozgałęziony

• ten związek w roztworze wodnym dysocjuje z odszczepieniem jonu wodorowego

• całkowite spalenie 0,05 mol tego związku wymaga użycia 0,25 mol tlenu.

Ustalono także, że związki umownie oznaczone literami X i Y są izomerami związku organicznego A. Związek X jest kwasem karboksylowym. Cząsteczki związku Y o nierozgałęzionym łańcuchu węglowym nie są chiralne, a wynik reakcji tego związku z odczynnikiem Trommera przedstawiono na zdjęciu. Związek Y może brać udział w reakcjach estryfikacji.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) opisanego związku organicznego A oraz wzory półstrukturalne (grupowe) związków X i Y.

Wzór związku XWzór związku Y
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

4 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem elementarnym, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru empirycznego związku A, podanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku A oraz podanie dwóch poprawnych wzorów półstrukturalnych (grupowych) opisanych związków X i Y.

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem elementarnym, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru empirycznego związku A, podanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku A oraz podanie jednego poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) opisanych związków X lub Y.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem elementarnym, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru empirycznego związku A oraz podanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku A.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem elementarnym, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru empirycznego związku A. ALBO

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem elementarnym, ale popełnienie błędów rachunkowych lub błędów nieuwagi, które w konsekwencji mogą doprowadzić do podania niepoprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowy) związku A

0 pkt – rozwiązanie błędne albo brak rozwiązania.

Uwaga: Niepodanie przez zdającego wzoru empirycznego związku A przy wykonywaniuobliczeń i poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego związku A nie skutkujeutratą punktu. Uwaga: Zastosowanie niepoprawnej metody rozwiązania zadania rachunkowego albo brakrozwiązania zadania rachunkowego powoduje utratę 4 punktów.

Rozwiązanie

Sposób 1

44 g CO2 –––– 12 g C 18 g H2O –––– 2 g H 8,8gx⇒ 2,4g3,6g⇒ 0,4g CO2 –––– x = C H2O –––– y y = H 4,4g–(2,4g+0,4g)=1,6g⇒ masatlenu 2,4 0,4 1,6 12 1 16 Wzór empiryczny: C2H4O44 g CO2 –––– 12 g C 18 g H2O –––– 2 g H 8,8gx⇒ 2,4g3,6g⇒ 0,4g CO2 –––– x = C H2O –––– y y = H 4,4g–(2,4g+0,4g)=1,6g⇒ masatlenu 2,4 0,4 1,6 12 1 16 Wzór empiryczny: C2H4O

Stosunek liczb moli: nC:nH:nO =:: = 0,2:0,4:0,1= 2:4:1

Wzór półstrukturalny (grupowy) związku A: CH3CH2CH2COOH Wzór związku X: CH3CH(CH3)COOH Wzór związku Y: CH2(OH)CH2CH2CHO

Sposób 2.

4x + y − 2z y CxHyOz + 4O2 → xCO2 + 2H2O 8,8 g 3,6 g nCO2 = = 0,2 mol n = = 0,2 mol g 2HOg 44 mol 18mol y = 0,2 ⇒ y = 0,1 mol 2 4x + y − 2z = 0,25 ⇒ z = 0,1 mol 44x + y − 2z y CxHyOz + 4O2 → xCO2 + 2H2O 8,8 g 3,6 g nCO2 = = 0,2 mol n = = 0,2 mol g 2HOg 44 mol 18mol y = 0,2 ⇒ y = 0,1 mol 2 4x + y − 2z = 0,25 ⇒ z = 0,1 mol 4

Stosunek liczb moli: nC:nH:nO =0,2: 0,4: 0,1 = 2: 4: 1

Wzór empiryczny: C2H4O

Wzór półstrukturalny (grupowy) związku A: CH3CH2CH2COOH Wzór związku X: CH3CH(CH3)COOH Wzór związku Y: CH2(OH)CH2CH2CHO

Zadanie 27. 4 pkt

Wzory szkieletowe związków organicznych odzwierciedlają kształt łańcucha węglowego. W tych wzorach pomija się symbole atomów węgla i połączonych z nimi atomów wodoru, a szkielet węglowy rysuje się jako linię łamaną i zaznacza – występujące w cząsteczce – wiązania wielokrotne. Zapisuje się symbole podstawników innych niż wodór oraz wzory grup funkcyjnych. Niekiedy, w celu jednoznacznej interpretacji wzoru, uwzględnia się w nich atom węgla.

Poniżej przedstawiono wzór witaminy A (retinolu):

a CH CH H C CH 33 3 3 CH OH 2 CH 3a CH CH H C CH 33 3 3 CH OH 2 CH 3

Na podstawie: P. Mastalerz, Chemia organiczna, Wrocław 2016.

Zadanie 27.1. (2 pkt)

Uzupełnij tabelę. Wpisz formalny stopień utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą a w cząsteczce witaminy A (retinolu) oraz liczbę wszystkich wiązań π w tej cząsteczce.

Stopień utlenienia atomu węgla oznaczonego literą aTyp hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą aLiczba wiązań π w cząsteczce witaminy A (retinolu)

Zadanie 27.2. (1 pkt)

Witamina A (retinol) to substancja niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jej źródłem są m.in. estry – związki takie jak palmitynian czy octan retinylu. Z tych estrów powstaje retinol, który ulega kolejnym przemianom. Na schemacie przedstawiono wybrane etapy metabolizmu witaminy A w komórkach.

estry retinylu retinol CH CH O H C CH 33CH CH 33H C CH 33 3 3 C CH OH etap I 2 O R CH CH 3 3 etap II CH CH CH CH H C CH 33H C CH 33 3 3 3 3 COOH CHO etap III CH CH 3 3 kwas retinowy retinalestry retinylu retinol CH CH O H C CH 33CH CH 33H C CH 33 3 3 C CH OH etap I 2 O R CH CH 3 3 etap II CH CH CH CH H C CH 33H C CH 33 3 3 3 3 COOH CHO etap III CH CH 3 3 kwas retinowy retinal

Na podstawie: M. Zasada, A. Adamczyk, Witamina A. Budowa i mechanizm działania, „Kosmetologia Estetyczna”

2018, nr 5, vol. 7.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.Podczas etapu I, w którym powstaje retinol, zachodzi hydroliza estrów.PF
2.W etapie III 1 mol retinalu oddaje 2 mol elektronów.PF

Zadanie 27.3. (1 pkt)

Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz uzasadnienie 1., 2. albo 3.

Retinol i retinal

A.sąwzględem siebie izomerami, ponieważ ich cząsteczki1.nie różnią się wzorami sumarycznymi.
2.nie różnią się liczbą atomów węgla.
B.nie są
3.różnią się wzorami sumarycznymi.
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 27.1. (2 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 4) rozpoznaje typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) z różnorodnych źródeł […]; orbitali walencyjnych atomu centralnego 3) konstruuje […] tabele […] na podstawie w cząsteczkach związków […] organicznych; dostępnych informacji. 5) określa typ wiązania (σ i π) wiedzy do rozwiązywania problemów. VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: Zdający: 1) stosuje pojęcia: stopień utlenienia […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków informacje do rozwiązywania problemów w […] cząsteczce związku […] organicznego.Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 4) rozpoznaje typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) z różnorodnych źródeł […]; orbitali walencyjnych atomu centralnego 3) konstruuje […] tabele […] na podstawie w cząsteczkach związków […] organicznych; dostępnych informacji. 5) określa typ wiązania (σ i π) wiedzy do rozwiązywania problemów. VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: Zdający: 1) stosuje pojęcia: stopień utlenienia […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków informacje do rozwiązywania problemów w […] cząsteczce związku […] organicznego.

w cząsteczkach związków […] organicznych.

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

chemicznych […].

2 pkt – poprawne napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla oraz poprawne napisanie liczby wiązań π w cząsteczce retinolu.

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch komórek w tabeli:

• napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla ALBO

• napisanie stopnia utlenienia i poprawne napisanie liczby wiązań π w cząsteczce retinolu

ALBO

• napisanie typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla i poprawne napisanie liczby wiązań π w cząsteczce retinolu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Stopień utlenienia atomu węgla oznaczonego literą aTyp hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą aLiczba wiązań π w cząsteczce witaminy A (retinolu)
–Isp35

Zadanie 27.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: informacji. Zdający: 1) stosuje pojęcia: […] utleniacz, reduktor 1) pozyskuje i przetwarza informacje […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej 1) opisuje strukturę cząsteczek estrów wiedzy do rozwiązywania problemów. i wiązania estrowego; Zdający: 3) […] porównuje przebieg hydrolizy estrów 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne […].Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: informacji. Zdający: 1) stosuje pojęcia: […] utleniacz, reduktor 1) pozyskuje i przetwarza informacje […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej 1) opisuje strukturę cząsteczek estrów wiedzy do rozwiązywania problemów. i wiązania estrowego; Zdający: 3) […] porównuje przebieg hydrolizy estrów 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne […].

z różnorodnych źródeł […].

XVII. Estry i tłuszcze. Zdający:

informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1.Podczas etapu I, w którym powstaje retinol, zachodzi hydroliza estrów.P
2.W etapie III 1 mol retinalu oddaje 2 mol elektronów.P

Zadanie 27.3. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] izomeria 1) pozyskuje i przetwarza informacje konstytucyjna (szkieletowa, położenia, grup z różnorodnych źródeł […]. funkcyjnych), stereoizomeria […];Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 2) stosuje pojęcia: […] izomeria 1) pozyskuje i przetwarza informacje konstytucyjna (szkieletowa, położenia, grup z różnorodnych źródeł […]. funkcyjnych), stereoizomeria […];

rozpoznaje i klasyfikuje izomery.

1 pkt – poprawne wskazanie dokończenia zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

B3

Zadanie 28. 2 pkt

Estry można otrzymać w reakcji alifatycznych chlorowcopochodnych z solami kwasów karboksylowych. Poniżej przedstawiono mechanizm reakcji – zachodzącej w obecności jodków – między pierwszorzędowym halogenkiem alkilowym a anionem karboksylanowym:

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.

Zadanie 28.1. (1 pkt)

Napisz sumaryczne równanie reakcji anionu octanowego z 1-chlorobutanem. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Zadanie 28.2. (1 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Opisane przemiany, w których udział biorą alifatyczne chlorowcopochodne i sole kwasów

karboksylowych, są reakcjami (addycji / substytucji). Anion jodkowy pełni funkcję

katalizatora i jego obecność skutkuje (obniżeniem / podwyższeniem) energii aktywacji oraz

wzrostem (szybkości / wydajności) reakcji w porównaniu do reakcji prowadzonej bez jego

udziału.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 28.1. (1 pkt)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
O H3C CH2 CH2 CH2 Cl + H3C COO- H3C C O CH2 CH2 CH2 CH3 Cl- +O H3C CH2 CH2 CH2 Cl + H3C COO- H3C C O CH2 CH2 CH2 CH3 Cl- +

Zadanie 28.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie IV. Kinetyka i statyka chemiczna. informacji. Zdający: Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 1) definiuje […] szybkość reakcji (jako z różnorodnych źródeł […]. zmianę stężenia reagenta w czasie); Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie IV. Kinetyka i statyka chemiczna. informacji. Zdający: Energetyka reakcji chemicznych. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 1) definiuje […] szybkość reakcji (jako z różnorodnych źródeł […]. zmianę stężenia reagenta w czasie); Zdający:

2) przewiduje wpływ: […] obecności

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

katalizatora […] na szybkość reakcji […];

wiedzy do rozwiązywania problemów.

4) stosuje pojęcia: […] energia aktywacji do opisu efektów energetycznych

5) wykorzystuje wiedzę i dostępne

przemian […];

informacje do rozwiązywania problemów

5) porównuje wartość energii aktywacji

chemicznych […].

przebiegającej z udziałem i bez udziału katalizatora.

XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 7) klasyfikuje reakcje związków organicznych ze względu na typ procesu (addycja, eliminacja, substytucja […]) […].

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Opisane przemiany, w których udział biorą alifatyczne chlorowcopochodne i sole kwasów karboksylowych, są reakcjami (addycji / substytucji). Anion jodkowy pełni funkcję katalizatora i jego obecność skutkuje (obniżeniem / podwyższeniem) energii aktywacji oraz wzrostem (szybkości / wydajności) reakcji w porównaniu do reakcji prowadzonej bez jego udziału.

Zadanie 29. 1 pkt

Informacja do zadań 29.–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór kwasu sorbowego podano poniżej:

HC HC COOH H3C CH CHHC HC COOH H3C CH CH

W tabeli zebrano wybrane właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego i sorbinianiu potasu.

WłaściwośćKwas sorbowySorbinian potasu
barwa i stan skupieniabiałe ciało stałebiałe ciało stałe
temperatura topnienia, °C134,5270 (rozkład)
temperatura wrzenia, °C228 (rozkład)––––––
rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°Cok. 0,17ok. 58,5

Wartość Ka dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙ 10−5.

Na podstawie: Z.E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007 oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Rozstrzygnij, czy kwas sorbowy może pełnić funkcję przeciwutleniacza. W uzasadnieniu odwołaj się do elementów budowy cząsteczki kwasu.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: informacji. Zdający: 1) Stosuje pojęcia […] utleniacz, reduktor 1) pozyskuje i przetwarza informacje […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej 4) opisuje właściwości chemiczne alkenów wiedzy do rozwiązywania problemów. […]. Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: informacji. Zdający: 1) Stosuje pojęcia […] utleniacz, reduktor 1) pozyskuje i przetwarza informacje […]. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej 4) opisuje właściwości chemiczne alkenów wiedzy do rozwiązywania problemów. […]. Zdający:

z różnorodnych źródeł […].

XIII. Węglowodory. Zdający:

5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: TAK, (kwas sorbowy może pełnić rolę przeciwutleniacza). Przykładowe uzasadnienia:

• W cząsteczce kwasu sorbowego znajdują się wiązania podwójne między atomami węgla.

• Kwas sorbowy należy do związków nienasyconych (lub nienasyconych kwasów karboksylowych).

Zadanie 30. 2 pkt

Informacja do zadań 29.–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór kwasu sorbowego podano poniżej:

HC HC COOH H3C CH CHHC HC COOH H3C CH CH

W tabeli zebrano wybrane właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego i sorbinianiu potasu.

WłaściwośćKwas sorbowySorbinian potasu
barwa i stan skupieniabiałe ciało stałebiałe ciało stałe
temperatura topnienia, °C134,5270 (rozkład)
temperatura wrzenia, °C228 (rozkład)––––––
rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°Cok. 0,17ok. 58,5

Wartość Ka dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙ 10−5.

Na podstawie: Z.E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007 oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Kwas sorbowy jest najczęściej stosowany do konserwacji margaryn i innych tłuszczów, rzadziej – do konserwacji win, cydrów i napojów, które konserwuje się sorbinianami.

Wskaż cechy budowy i właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego oraz jego soli, które powodują, że te substancje służą jako konserwanty odpowiednich produktów żywnościowych. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

1) Do konserwacji margaryn i innych tłuszczów wybierany jest częściej kwas sorbowy,

ponieważ jego cząsteczki zawierają fragmenty (polarne / niepolarne).

2) Do konserwacji win, cydrów i napojów używa się sorbinianów zamiast kwasu sorbowego,

ponieważ ze względu na budowę jonową te sole wykazują (większą / mniejszą) od kwasu

sorbowego rozpuszczalność w wodzie.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju z różnorodnych źródeł […]. wiązania […]; wskazuje te cząsteczki […], wiedzy do rozwiązywania problemów. XIII. Węglowodory. Zdający: Zdający: 4) opisuje właściwości chemiczne alkenów 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne […].Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania informacji. Zdający: międzycząsteczkowe. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju z różnorodnych źródeł […]. wiązania […]; wskazuje te cząsteczki […], wiedzy do rozwiązywania problemów. XIII. Węglowodory. Zdający: Zdający: 4) opisuje właściwości chemiczne alkenów 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne […].

które są polarne […].

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniającą powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.

Rozwiązanie

1) Do konserwacji margaryn i innych tłuszczów wybierany jest częściej kwas sorbowy, ponieważ jego cząsteczki zawierają fragmenty (polarne / niepolarne). 2) Do konserwacji win, cydrów i napojów używa się sorbinianów zamiast kwasu sorbowego, ponieważ ze względu na budowę jonową te sole wykazują (większą / mniejszą) od kwasu sorbowego rozpuszczalność w wodzie.

Zadanie 31. 1 pkt

Informacja do zadań 29.–31.

Przeciwutleniacze i konserwanty to ważne dodatki do żywności. Przeciwutleniacze zawierają w swoich cząsteczkach takie elementy budowy, które mogą ulegać utlenianiu, dzięki czemu zapobiegają utlenianiu innych substancji. Z kolei działanie konserwantów polega na dezaktywacji enzymów oraz na zahamowaniu rozwoju drobnoustrojów. Jako konserwantów można używać kwasu sorbowego oraz jego soli, sorbinianów: sodu, potasu, wapnia. Wzór kwasu sorbowego podano poniżej:

HC HC COOH H3C CH CHHC HC COOH H3C CH CH

W tabeli zebrano wybrane właściwości fizykochemiczne kwasu sorbowego i sorbinianiu potasu.

WłaściwośćKwas sorbowySorbinian potasu
barwa i stan skupieniabiałe ciało stałebiałe ciało stałe
temperatura topnienia, °C134,5270 (rozkład)
temperatura wrzenia, °C228 (rozkład)––––––
rozpuszczalność w wodzie, g/100 g; 25°Cok. 0,17ok. 58,5

Wartość Ka dla kwasu sorbowego wynosi 1,7 ∙ 10−5.

Na podstawie: Z.E. Sikorski (red.), Chemia żywności, Warszawa 2007 oraz W. Grajek (red.), Przeciwutleniacze w żywności, Warszawa 2007.

Wybierz i zaznacz nazwę odczynnika, który wprowadzony w postaci roztworu pozwoli odróżnić wodny roztwór kwasu sorbowego i wodny roztwór sorbinianu potasu o jednakowych stężeniach. Odpowiedź uzasadnij.

brom fenoloftaleina

Uzasadnienie:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie wyboru.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

brom fenoloftaleina

Przykładowe uzasadnienia:

• W roztworze sorbinianu fenoloftaleina zabarwi się na różowo (malinowo) – jego odczyn jest zasadowy, (a w roztworze kwasu nie będzie zmiany barwy powstałej mieszaniny bo roztwór ma odczyn kwasowy).

• Wodny roztwór sorbinianu potasu ma odczyn zasadowy, a kwasu sorbowego – nie (tylko w roztworze sorbinianu fenoloftaleina się zabarwi).

• Brom odbarwi się w obu roztworach, ponieważ kwas sorbowy i sorbinian potasu są związkami nienasyconymi.

Uwaga: Uzasadnienie powinno odnosić się do różnicy we właściwościach albo dopodobieństwa w budowie cząsteczek.

Zadanie 32. 1 pkt

Informacja do zadań 32.–33.

Kwas pantotenowy wchodzi w skład witaminy B5. Jego wzór chemiczny przedstawiono poniżej:

CH2OH O H3C C CH C CH2 COOH NH CH2 CH3 OHCH2OH O H3C C CH C CH2 COOH NH CH2 CH3 OH

Kwas pantotenowy może ulegać hydrolizie zasadowej.

Uzupełnij poniższy schemat, tak aby przedstawiał w formie jonowej skróconej równanie hydrolizy zasadowej kwasu pantotenowego. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

CH2OH O H C C CH C 3CH2 COOH + 2OH NH CH2 CH3 OH + + H2OCH2OH O H C C CH C 3CH2 COOH + 2OH NH CH2 CH3 OH + + H2O
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XVIII) Związki organiczne zawierające informacji. Zdający: azot. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 14) opisuje przebieg hydrolizy […], rysuje z różnorodnych źródeł […]. wzory […] aminokwasów powstającychWymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XVIII) Związki organiczne zawierające informacji. Zdający: azot. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 14) opisuje przebieg hydrolizy […], rysuje z różnorodnych źródeł […]. wzory […] aminokwasów powstających

w wyniku hydrolizy […].

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji – poprawne uzupełnienie schematu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
CH2OH O H3C C CH C CH2 COOH + 2OH NH CH2 CH3 OH CH2OH O O H3C C CH C + H2N CH2 CH2 C + H2O CH3 OH O- O-CH2OH O H3C C CH C CH2 COOH + 2OH NH CH2 CH3 OH CH2OH O O H3C C CH C + H2N CH2 CH2 C + H2O CH3 OH O- O-

Zadanie 33. 1 pkt

Informacja do zadań 32.–33.

Kwas pantotenowy wchodzi w skład witaminy B5. Jego wzór chemiczny przedstawiono poniżej:

CH2OH O H3C C CH C CH2 COOH NH CH2 CH3 OHCH2OH O H3C C CH C CH2 COOH NH CH2 CH3 OH

Kwas pantotenowy może ulegać hydrolizie zasadowej.

Rozstrzygnij, czy cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie:

Uzasadnienie:

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 5) wyjaśnia zjawisko izomerii optycznej; 1) pozyskuje i przetwarza informacje wskazuje centrum stereogeniczne z różnorodnych źródeł […]. (asymetryczny atom węgla) […]. Zdający:Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 5) wyjaśnia zjawisko izomerii optycznej; 1) pozyskuje i przetwarza informacje wskazuje centrum stereogeniczne z różnorodnych źródeł […]. (asymetryczny atom węgla) […]. Zdający:

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: Tak, (cząsteczka kwasu pantotenowego jest chiralna). Przykładowe uzasadnienia:

• Cząsteczka w swojej strukturze ma jeden asymetryczny atom węgla (związany z czterema różnymi podstawnikami).

• Cząsteczka ma centrum stereogeniczne.

• W cząsteczce brak elementów symetrii.

Zadanie 34. 2 pkt

Nomex to polimer stosowany do produkcji materiałów o wysokiej odporności mechanicznej i termicznej. Fragment jego łańcucha przedstawiono poniżej:

O O O O C C C C NH NH NH NHO O O O C C C C NH NH NH NH

Zadanie 34.1. (1 pkt)

Monomery, z których można otrzymać nomex, różnią się charakterem kwasowo-zasadowym.

Uzupełnij tabelę. Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone dwóch monomerów, z których można otrzymać ten polimer.

Wzór monomeru o charakterze zasadowymWzór monomeru o charakterze kwasowym

Zadanie 34.2. (1 pkt)

Uzupełnij zdania. Wybierz i podkreśl jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie.

Nomex otrzymuje się w wyniku polimeryzacji (łańcuchowej / kondensacyjnej). W tej

przemianie (wydziela się / nie wydziela się) produkt uboczny.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 34.1. (1 pkt)

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie dwóch wzorów – monomeru o charakterze zasadowym oraz monomeru o charakterze kwasowym.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Wzór monomeru o charakterze zasadowymWzór monomeru o charakterze kwasowym
H2N NH2HOOC COOH

Zadanie 34.2. (1 pkt)

Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 7) klasyfikuje reakcje związków 1) pozyskuje i przetwarza informacje organicznych ze względu na typ procesu z różnorodnych źródeł […]. ([…] kondensacja) […]; pisze odpowiednie Zdający:Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: informacji. Zdający: 7) klasyfikuje reakcje związków 1) pozyskuje i przetwarza informacje organicznych ze względu na typ procesu z różnorodnych źródeł […]. ([…] kondensacja) […]; pisze odpowiednie Zdający:

równania reakcji.

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

4) wskazuje na związek między właściwościami substancji a ich budową chemiczną.

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Nomex otrzymuje się w wyniku polimeryzacji (łańcuchowej / kondensacyjnej). W przemianie tej (wydziela się / nie wydziela się) produkt uboczny.

Zadanie 35. 1 pkt

Poniższe wzory ilustrują budowę dwóch monosacharydów:

OH CH2OH O O HO OH HO H H OH H HO H H OH H H CH2OH H OHOH CH2OH O O HO OH HO H H OH H HO H H OH H H CH2OH H OH

Przeprowadzono dwuetapowe doświadczenie. W pierwszym etapie do probówek zawierających oddzielnie wodne roztwory monosacharydów dodano wodny roztwór siarczanu(VI) miedzi(II), a następnie – nadmiar wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Zawartości probówek dokładnie wymieszano. W drugim etapie doświadczenia zawartości obu probówek ogrzano. Na fotografiach pokazano wygląd zawartości dwóch probówek (A–B).

A BA B

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.Cząsteczki obu monosacharydów mają w swojej strukturze więcej niż jedną grupę wodorotlenową i w reakcji z Cu(OH)2 tworzą klarowne roztwory przedstawione na fotografii B.PF
2.Opisane monosacharydy w roztworze o odczynie zasadowym odznaczają się właściwościami redukującymi, więc po drugim etapie doświadczenia w obu probówkach powstają mieszaniny, których wygląd przedstawiono na fotografii A.PF
Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)
Zasady oceniania
Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XIX. Cukry. Zdający: informacji. Zdający: 2) […] wykazuje, że cukry proste należą do 1) pozyskuje i przetwarza informacje polihydroksyaldehydów lub z różnorodnych źródeł […]. polihydroksyketonów […]; Zdający:Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XIX. Cukry. Zdający: informacji. Zdający: 2) […] wykazuje, że cukry proste należą do 1) pozyskuje i przetwarza informacje polihydroksyaldehydów lub z różnorodnych źródeł […]. polihydroksyketonów […]; Zdający:

3) projektuje […] doświadczenie, którego

III. Opanowanie czynności praktycznych.

wynik potwierdzi właściwości redukujące np. glukozy; projektuje […] doświadczenie,

2) projektuje […] doświadczenia chemiczne

którego wynik potwierdzi obecność grup

[…] formułuje […] wyjaśnienia.

hydroksylowych w cząsteczce monosacharydu […].

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1.Cząsteczki obu monosacharydów mają w swojej strukturze więcej niż jedną grupę wodorotlenową i w reakcji z Cu(OH)2 tworzą klarowne roztwory przedstawione na fotografii B.P
2.Opisane monosacharydy w roztworze o odczynie zasadowym odznaczają się właściwościami redukującymi, więc po drugim etapie doświadczenia w obu probówkach powstają mieszaniny, których wygląd przedstawiono na fotografii A.P
Rozwiązania krok po kroku w kursie

Ten typ zadań rozłożony na czynniki w kursie, i 2000 innych

W kursie maturalnym każdy dział to teoria od zera i zadania od najprostszych do poziomu CKE, a do wielu z nich nagrałem film z rozwiązaniem krok po kroku. Dokładnie tak, jak liczą się zadania z tego arkusza.

Zobacz kurs maturalny 2027 →