Zadanie 24. – matura z chemii, styczeń 2026 (próbna CKE) (PR)

Kwas askorbinowy ulega przemianie w kwas dehydroaskorbinowy zgodnie z poniższym schematem. Odszczepienie jednego protonu od cząsteczki kwasu prowadzi do powstania anionu askorbinianowego (reakcja 1.). W wyniku oddania przez anion askorbinianowy elektronu i drugiego protonu powstaje rodnik askorbylowy (reakcja 2.). Wskutek utraty elektronu przez rodnik askorbylowy tworzy się kwas dehydroaskorbinowy (reakcja 3.).

Reakcja 1. O O O HO H2C HC HC C +HO HC O H2C HC C −H ⎯⎯⎯→ OH ←⎯⎯+⎯ OH C C +H C C HO OH O OH kwas askorbinowy anion askorbinianowy Reakcja 2. O O HO O H C HC O H C HC HC HO 2HC +−2C C −H /−e ⎯⎯⎯⎯⎯→ ←⎯⎯+ ⎯−⎯⎯ OH OH +H /+e C C C C O O O OH anion askorbinianowy rodnik askorbylowy Reakcja 3. O O HO O O H2C HC HC HO HC C C −H2C HC −e ⎯⎯⎯→ OH ←⎯⎯−⎯ +eOH C C C C O O O O rodnik askorbylowy kwas dehydroaskorbinowy

Na podstawie: J. Szymańska-Pasternak, A. Janicka, J. Bober, Onkologia w praktyce klinicznej, 1 (2011).

Zadanie 24.1. (2 pkt)

Poniżej przedstawiono schemat reakcji utleniania kwasu askorbinowego tlenem z powietrza. Reakcję katalizuje enzym o nazwie oksydaza askorbinianowa.

O O HO H C HC HC O HO H C HC HC O C C 2 oksydaza 2 + H O + O rbinianowa OH 2 2OH →asko C C C C HO OH O O

Uzupełnij równanie procesu utleniania i napisz równanie procesu redukcji zachodzących podczas opisanej przemiany. Równania przedstaw w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo- -elektronowy).

Równanie procesu utleniania:

O O HO HC O HO HC O H2C HC C H2C HC C → …………………… OH OH C C C C HO OH O O

Równanie procesu redukcji:

Zadanie 24.2. (1 pkt)

Roztwór wodny kwasu dehydroaskorbinowego ma odczyn obojętny. Ten kwas ulega jednak działaniu np. wodnych roztworów wodorotlenków sodu lub potasu, w wyniku czego tworzą się sole. W tej reakcji wiązanie estrowe ulega rozerwaniu, co prowadzi do otwarcia pierścienia cząsteczki.

Uzupełnij schemat opisanej reakcji. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jej organicznego produktu.

Zadanie 24.3. (1 pkt)

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Anion askorbinianowy – w zależności od warunków reakcji – może przyłączać albo oddawać proton.	P	F
Cząsteczka kwasu dehydroaskorbinowego jest produktem redukcji rodnika askorbylowego.	P	F

Zadanie 24.4. (1 pkt)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.

Rodnik askorbylowy

A.	jest reaktywny,	ponieważ	1.	występuje w nim jeden ładunek ujemny.
B.	nie jest reaktywny,		2.	występuje w nim jeden niesparowany elektron.

Odpowiedź i zasady oceniania (CKE)

Zadanie 24.1. (2 pkt)

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie równania procesu utleniania oraz poprawne napisanie we właściwej formie równania procesu redukcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie równania procesu utleniania ALBO

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania procesu redukcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

O O HO HC O HO HC O H2C HC C H2C HC C → +2H++2e– OH OH C C C C HO OH O O

Równanie procesu utleniania:

Równanie procesu redukcji:

O₂ + 4H⁺ + 4e^– 2H₂O

→

Zadanie 24.2. (1 pkt)

Zasady oceniania

Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie XVII. Estry i tłuszcze. Zdający: informacji. Zdający: 1) opisuje strukturę cząsteczek estrów 1) pozyskuje i przetwarza informacje i wiązania estrowego; z różnorodnych źródeł. 4) wyjaśnia […] przebieg hydrolizy estrów

(np. octanu etylu […]) w środowisku […] zasadowym (reakcja z wodorotlenkiem sodu); pisze odpowiednie równania reakcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu reakcji (napisanie wzoru produktu).

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

O HO OH– HO HC O H2C HC C HO CH2 CH CH C O +OH–- → OH + OH OH C C C C O O O O Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie VI. Reakcje w roztworach wodnych. informacji. Zdający: Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub z różnorodnych źródeł. zasady zgodnie z teorią Brønsteda- Zdający: VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne 1) stosuje pojęcia: stopień utlenienia, informacje do rozwiązywania problemów utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja; chemicznych […]. 2) wskazuje utleniacz, reduktor, proces

Zadanie 24.3. (1 pkt)

Zasady oceniania

-Lowry’ego; wskazuje sprzężone pary

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej

kwas – zasada.

wiedzy do rozwiązywania problemów.

utleniania i redukcji w podanej reakcji.

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zadanie 24.4. (1 pkt)

Zasady oceniania

Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie II. Budowa atomu. Zdający: informacji. Zdający: 4) […]; wskazuje związek między budową 1) pozyskuje i przetwarza informacje elektronową […] a […] właściwościami z różnorodnych źródeł. fizycznymi […] i chemicznymi. Zdający:

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych.

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zadanie 24.1. (2 pkt)

Zadanie 24.2. (1 pkt)

Zadanie 24.3. (1 pkt)

Zadanie 24.4. (1 pkt)

Zadanie 24.1. (2 pkt)

Zadanie 24.2. (1 pkt)

Zadanie 24.3. (1 pkt)

Zadanie 24.4. (1 pkt)

Tak samo liczy się to w moim kursie: reakcje redoks